Với nhiều người, hội họa là một cách nhận thức thế giới, nhưng với họa sĩ Thành Chương, hội họa là "một cách yêu thế giới", và ông đã rất giữ lời trong suốt hành trình sáng tạo và trải nghiệm cùng hội họa nói riêng và nghệ thuật nói chung.

Thế giới trong hội họa của Thành Chương đầy màu sắc tươi sáng, thần thái nhân vật dân gian ngộ nghĩnh, biến hóa trong những đường nét góc cạnh và sắc màu hiện đại. Nói như nhà phê bình nghệ thuật Bùi Như Hương thì tác phẩm của ông là "tranh dân gian Việt Nam hiện đại" và ông là người "bắc cầu nối bản sắc dân gian Việt Nam với tính đồ họa hiện đại quốc tế".

Họa sĩ Thành Chương bên trái - Căn cứ Đầu Mầu, Đường 9, Quảng Trị (1970)

Hơn một thập kỷ nay, tên Thành Chương xuất hiện dày đặc trên các phương tiện truyền thông không chỉ ở vai trò là một nghệ sĩ luôn có những triển lãm đặc sắc nhất, những bức tranh đắt giá nhất, họa sĩ giàu có nhất nhờ bán tranh, tranh được bán ra nước ngoài nhiều nhất... mà ông còn được quan tâm đặc biệt trong vai trò là ông chủ của Việt Phủ Thành Chương - Một công trình, không gian văn hóa thuần Việt mà ông đã tiêu tốn những khoản tiền không nhỏ từ bán tranh, cùng những tài sản khác,... trong hơn mười năm qua. Thành Chương cho rằng đây là "một tác phẩm nghệ thuật sắp đặt" lớn trong cuộc đời mình...

Ngoài những thành công trong lĩnh vực hội họa đương đại, có lẽ ít người biết được họa sĩ Thành Chương còn có một "gia tài" khá phong phú, đó là những bức ký họa chiến trường mà ông đã lưu giữ được từ những ngày còn đang là một người lính... Cuộc trò chuyện dưới đây giữa P.V báo Văn nghệ với họa sĩ Thành Chương sẽ phần nào đề cập nội dung này.

Họa sĩ Thành Chương tại Khe Sanh - Quảng Trị (1970)

P.V: Chỉ cần là một người quan tâm một chút đến hội họa nước nhà, là có thể nhận ngay ra tranh Thành Chương trong vô vàn những bức tranh khác. Tranh của ông thực sự rất đặc biệt và ông cũng sớm giành được nhiều giải thưởng quốc tế. Song vì sao ông cứ quẩn quanh ở Hà Nội vậy? Sao ông không mua một căn nhà ở Mỹ, Sinh,... như nhiều họa sĩ Việt Nam  nổi tiếng khác?

Họa sĩ Thành Chương: Tôi không phải là người thích quanh quẩn một chỗ. Tôi rất thích đi và hay đi lắm. Tôi đi và triển lãm ở nước ngoài nhiều: Singapore, Hồng Kông, Hàn Quốc, Nhật Bản, Malaysia, Anh, Lucxambua, Mỹ, Italia, Đan Mạch, Thụy Sĩ,... Nhưng chỉ vài ngày thôi lại về Hà Nội rồi, không thể xa Hà Nội lâu được. Tôi cũng không thể sống ở một nơi nào khác. Hà Nội là thủ đô, nơi hội tụ tất cả những tinh túy của đất nước. Và những tinh túy ấy ở thủ đô lại được nâng lên một tầm cao hơn, đó là: văn minh - sang trọng. Tôi không nhớ chính xác về số lượng, có một số bức về phố cổ, bến sông Hồng, thiếu nữ Hà Nội... Nhưng tôi luôn muốn các tác phẩm của mình có được tinh thần ấy của văn hóa Hà Nội. Những cảm hứng sán tác về Hà Nội thường đến với tôi khi xa Hà Nội. Hồi nhỏ đi sơ tán, hồi là lính ở chiến trường, rồi những chuyến đi nước ngoài,... những lúc như vậy, nhớ nhung Hà Nội lắm,... và khi ấy muốn vẽ lắm.

P.V: Đề cập đề tài những bức kí họa ông thực hiện những năm tham gia kháng chiến chống Mỹ (1967 - 1975), phải chăng trong điều kiện chiến tranh khốc liệt, kí họa là một hình thức "tác chiến" có nhiều lợi thế hay còn những lí do nào khác?...

Họa sĩ Thành Chương: Ngay từ hồi nhỏ, bố tôi, nhà văn Kim Lân, là người đã truyền cho tôi tình yêu hội họa và những người thầy dạy tôi học vẽ đầu tiên là Nguyễn Sáng, Bùi Xuân Phái, Nguyên Tư Nghiêm,... Sau đó tôi vào học trường Cao đẳng Mỹ thuật Việt Nam, hệ năng khiếu đặc biệt. Khi đất nước có chiến tranh tôi đã tình nguyện nhập ngũ. Trong những năm tháng tham chiến chống Mỹ khốc liệt cùng đồng đội, từng giây phút giành giật giữa sự sống và cái chết, hình ảnh những chiến sĩ giải phóng anh dũng quả cảm trong bo rơi, đạn nổ luôn là hình ảnh đẹp mà cảm phục, yêu quý mà tôi muốn ghi lại.

Phải nói rằng trong điều kiện chiến tranh, kí họa là phương tiện tốt nhất để ghi lại một cách chân thực nhất những hình ảnh hào hùng đó. Tôi đã vẽ hàng trăm bức kí họa ở chiến trường với họa danh Trường Thanh trong điều kiện vô cùng ngặt nghèo cả về thời gian và hoàn cảnh. Nhưng dù ở bất kỳ hoàn cảnh nào, tình yêu cuộc sống, tình yêu nghệ thuật vẫn luôn là động lực để tôi sống và vẽ. Tôi đã bán rất nhiều tranh nhưng những bức kí họa chiến trường thì không bao giờ bán cả. Đó là những chứng nhân lịch sử của những năm tháng hào hùng của dân tộc, của cá nhân tôi cùng đất nước mà lúc nào xem lại tôi cũng rất xúc động. Hiện những bức họa này tôi vẫn đang lưu giữ ở nhà riêng, không chỉ như những tư liệu ghi chép, mà còn nhưn những kỷ vật của một thời...

P.V: Đố với ông, "Kí họa chiến trường" đóng vai trò như thế nào trong hành trình sáng tạo nghệ thuật cũng như cuộc sống cá nhân của ông sau này?

Họa sĩ Thành Chương: Đã từng trải qua những năm tháng khốc liệt trong chiến tranh, tôi hiểu cái giá phải trả cho cuộc sống thanh bình bây giờ. Chính vì thế tôi muốn dùng nghệ thuật của mình để ca ngợi cuộc sống thanh bình của đất nước hôm nay. Vì đó là thành quả mà dân tộc chúng ta phải trả bằng máu và nước mắt. Tôi cũng không bao giờ vẽ lại những kí ức chiến tranh, mặc dù đôi khi nó cũng ám ảnh tôi. Tôi luôn vẽ những bức tranh về cuộc sống giản dị, yên ả...

Tiến vào Tra Ki (1970)

P.V: Trong một bài trả lời phỏng vấn, bà Ngô Hương, vợ ông, đã nói rằng, ngay từ những lần gặp đầu, bà đã cảm nhận được đằng sau những câu chuyền hài hước, vui vẻ mà ông luôn làm rôm rả những buổi trò chuyện với bạn bè, đồng nghiệp, là một nỗi buồn, nỗi cô đơn sâu thẳm bên trong. Tôi tin rằng bà ấy cảm nhận đúng và rất hiểu ông...

Họa sĩ Thành Chương: Sinh ra ở đời, ai chẳng có nỗi buồn và sự cô đơn. Nếu có khác thì chỉ là cái cách họ sống và vượt qua nó thế nào mà thôi. Và tôi đã chọn được cách sống tốt cho riêng mình để cuộc sống này thành có nghĩa. Đã hơn nửa thế kỉ cầm bút vẽ, cho đến giờ, điều duy nhất để nói chỉ có thể là số phận, và thật may mắn là tôi lại vô cùng yêu cái số phận đó. Vừa là số phận vừa là tình yêu thì chắc là nó sẽ gắn bó đến hết đời mình rồi.

P.V: Xin chân thành cảm ơn ông và chúc ông luôn luôn mạnh khỏe để đi trọn vẹn con đường mà tình yêu và số phận đã dành cho mình.

Minh Anh thực hiện - Báo Văn Nghệ